Memoires
Sommige verhalen worden van generatie op generatie doorgegeven zonder ooit een plek te vinden om verteld te worden.
De pagina 'Herinneringen' brengt teksten, documenten en fragmenten van familiegeschiedenissen samen die elk op hun eigen manier getuigen van levens die getekend zijn door de geschiedenis en wat daarvan overgebleven is.
Deze verhalen pretenderen niet volledig of eensluidend te zijn. Ze worden gedeeld zoals ze zijn: sporen, individuele stemmen, soms lange tijd verstomd, nu ter inzage aangeboden.
Jean Soulas - krijgsgevangene (1940-1945)
Soms zijn er maar een paar pagina's, een paar gekrabbelde zinnen, om jaren van afwezigheid, angst en stilte te bevatten.
Jean Soulas is een van hen wiens oorlog niet hardop werd naverteld, maar langzaam werd vastgelegd in de woorden die hij achterliet.
Hij werd in 1940 gevangengenomen en bracht de oorlog ver van zijn familie door in kampen en Duitse steden, waar wachten, dwang en de dagelijkse strijd om te overleven elkaar afwisselden. Zijn berichten, aantekeningen en memoires schetsen een ervaring van gevangenschap die evenzeer gekenmerkt werd door ontbering als door een nauwgezette observatie van de wereld om hem heen.
Dit document, verzameld, getranscribeerd en van commentaar voorzien door zijn zoon Dominique Soulas, beschrijft niet zomaar een gevangenschap. Het biedt toegang tot een herinnering die van ver is overgebracht, fragmentarisch, geduldig samengesteld en nu leesbaar gemaakt om te delen.
Uittreksel uit het originele document:
We werden gevangengenomen – net als 2.650.000 anderen. De Duitsers schilderden onmiddellijk met grote letters "KG" met rode loodverf op de rug van onze jassen en uniformen. Nadat we bij elkaar waren gedreven, werden we in veewagons gepropt en kwamen we twee dagen later, bij zonsopgang, aan op het station van een klein stadje genaamd Warendorf . We hadden geen idee waar we waren afgezet. Omdat mijn kameraden wisten dat ik geograaf was, stelden ze me vragen. Ik wist alleen dat we naar het noorden waren gedreven, waarschijnlijk richting Westfalen, meer niet. Oorlog is bovenal de brute les van het heen en weer geslingerd worden: het is extreem moeilijk om je oriëntatie te behouden, je identiteit te bewaren en het principe van vrijheid niet te vergeten – kortom, om te blijven bestaan als individu.
Document ingediend door Dominique Soulas.
Publicatie op de website van Rencontre Réconciliation met haar toestemming
Louis Lugand (1905-1945)
Franse krijgsgevangene – Dwangarbeid – Memoires
Een individueel lot in het hart van de Europese geschiedenis
Louis Lugand is een van de miljoenen mannen die door de Tweede Wereldoorlog op brute wijze van hun leven, hun familie en hun toekomst werden beroofd. Zijn verhaal, dat lange tijd in de vergetelheid is gebleven, is dat van een Franse krijgsgevangene die dwangarbeid moest verrichten in Duitsland en vervolgens werd meegesleurd door het absurde geweld van de laatste dagen van het conflict, net op het moment dat de vrijheid eindelijk binnen handbereik was.
Rencontre Réconciliation deelt dit getuigenis met het oog op het doorgeven, begrijpen en reflecteren over de erfenis van de oorlog in Europa en daarbuiten.
Waarom vertel ik dit verhaal vandaag?
Omdat krijgsgevangenen lange tijd een marginale plaats hebben ingenomen in de nationale geschiedschrijving. Omdat hun lijden vaak verzwegen, gebagatelliseerd of overschaduwd werd door andere oorlogsherinneringen. Omdat de wonden niet verdwijnen wanneer de gevechten voorbij zijn, maar soms stilzwijgend worden doorgegeven aan volgende generaties.
Het verhaal van Louis Lugand vertellen betekent: – een verdwenen man zijn identiteit en waardigheid teruggeven, – de mechanismen van ontmenselijking in oorlogstijd begrijpen, – het familiale en Europese erfgoed in vraag stellen, – ruimte creëren voor reflectie over verantwoordelijkheid, overdracht en verzoening.
Vóór de oorlog: een man en zijn dagelijks leven
Louis Lugand werd geboren in 1905. Voor de oorlog was hij boer, gehecht aan het land en aan een levenswijze die diep geworteld was in werk, familie en overdracht. Zijn levensloop is representatief voor die van veel mannen van zijn generatie, wier bestaan door de oorlog op zijn kop werd gezet.
Hij werd laat gemobiliseerd en op 20 november 1940 in Straatsburg ingelijfd als pionier bij het 213e bataljon. Minder dan twee maanden later, op 14 januari 1941, werd hij gevangengenomen.
Gevangenschap en dwangarbeid
Na zijn gevangenneming wordt Louis Lugand in verschillende kampen geïnterneerd, voordat hij wordt overgebracht naar Stalag V A in Ludwigsburg, een van de grote Duitse kampen voor soldaten en onderofficieren.
Net als de overgrote meerderheid van de Franse krijgsgevangenen wordt hij al snel beschouwd als beschikbare arbeidskracht. Hij wordt als dwangarbeider tewerkgesteld in de Daimler-Benz-fabriek in Sindelfingen.
Voor deze man, die gewend was aan landbouwwerk en het buitenleven, was het een zware beproeving: precaire levensomstandigheden, chronische vermoeidheid, onvoldoende voedsel, promiscuïteit, ziektes en geleidelijke verzwakking. Bronnen maken melding van onhygiënische barakken, vol ongedierte, en een dagelijks leven dat gekenmerkt werd door uitputting en ontneming van zichzelf.
De laatste maanden: gedwongen mars en tragedie
Tegen het einde van de oorlog worden de Franse gevangenen haastig overgebracht. Louis Lugand wordt vanuit Ludwigsburg naar Leonberg overgebracht en vervolgens gedwongen tot een meerdaagse gedwongen mars van ongeveer 70 kilometer door het Schurwald naar de regio Göppingen.
Op 10 april 1945 wordt een groep van 825 gevangenen verdeeld over de omliggende dorpen. Louis Lugand wordt opgevangen op een boerderij in het gehucht Oberhausen, dat onder de gemeente Rechberghausen valt, waar hij meewerkt aan de landbouwwerkzaamheden, een vertrouwde bezigheid die hem hoop geeft op een spoedige terugkeer.
Op 19 april 1945, terwijl de Amerikaanse troepen naderen, leidt een vuurgevecht tot het bombarderen van het gebied. Een boerderij wordt in brand gestoken.
Volgens getuigenissen probeert Louis Lugand dieren te redden die in de vlammen gevangen zitten. Hij raakt ernstig gewond door granaatscherven en sterft, bij gebrek aan medische hulp, in de nacht van 19 op 20 april 1945.
Hij was 40 jaar oud.
Hij sterft op de dag van zijn bevrijding.
Na de dood: begrafenis en terugkeer naar Frankrijk
Louis Lugand wordt eerst begraven op een terrein dat eigendom is van de plaatselijke katholieke parochie, vlakbij de plaats van het drama. Op verzoek van zijn familie wordt zijn lichaam na de oorlog opgegraven en naar Frankrijk overgebracht. Hij rust nu in de familiegrafkelder in Orgelet, waar hij op 6 maart 1949 wordt begraven.
Na de dood: begrafenis en terugkeer naar Frankrijk
Dit verhaal had niet kunnen worden gereconstrueerd zonder jarenlang grondig onderzoek in Duitsland en Frankrijk.
Het biografische en herinneringswerk gewijd aan Louis Lugand werd uitgevoerd door mevrouw Angelika Taudte, verantwoordelijk voor het project, met de medewerking van talrijke getuigen, archivarissen, historici en instellingen.
Gemeentelijke en regionale archieven, Franse en Duitse historische diensten, documentatiecentra en inwoners van de betrokken dorpen hebben bijgedragen aan het tot stand komen van deze collectieve en grensoverschrijdende herinnering
Openingen
Dit getuigenis maakt deel uit van een bredere reeks over krijgsgevangenen en hun nalatenschap. Het sluit aan bij het verhaal van Jean Soulas, een voormalige Franse krijgsgevangene, en bij de komende conferenties, webinars en publicaties.
👉 Als u meer wilt weten over deze thema's, uw getuigenis wilt delen of onze acties wilt steunen, nodigen wij u uit om onze rubriek “Gedeelde herinneringen” te bekijken.
— Documenten van de oorspronkelijke presentatie —
De onderstaande documenten zijn afkomstig van een presentatie die werd gehouden in het kader van het onderzoek en het herinneringswerk van mevrouw Angelika Taudte, met de hulp van talrijke getuigen, archivarissen en instellingen in Duitsland en Frankrijk.
Ze worden hier in hun oorspronkelijke vorm, zonder wijzigingen, gepresenteerd om hun samenhang, betekenis en geest te respecteren.
— Om verder te gaan —
De volgende elementen zijn gebaseerd op het onderzoek, de documentatie en de contextualisering die de ontwikkeling en verspreiding van deze verhalen mogelijk hebben gemaakt.
Bronvermelding, bronnen en onderzoeksresultaten
De bovenstaande documenten zijn het resultaat van onderzoek en een proefschrift uitgevoerd door:
-
Mevrouw Angelika Taudte (Birenbach), projectmanager, voerde het onderzoek uit vanaf 2010 en presenteerde het publiekelijk vanaf 2015.
-
De heer Dominique Soulas de Russel heeft aanvullende onderzoeks- en biografische bijdragen geleverd.
Dit werk is gebaseerd op het gebruik van talrijke bronnen en archieven, waaronder:
– gemeentelijke en regionale archieven (Rechberghausen, Göppingen, Ludwigsburg, Merseburg),
– gespecialiseerde archiefcollecties (ITS Arolsen, Bundesarchiv, Service historique de la Défense – Caen),
– industriële archieven (Mercedes-Benz Classic),
– mondelinge getuigenissen van inwoners en families van de betreffende gemeenten.
De documenten zijn in hun oorspronkelijke vorm weergegeven, zoals ze bedoeld waren voor openbare presentatie.
De teksten die in de panelen zijn verwerkt, vormen de bijschriften en contextuele elementen van de afbeeldingen.
Het gepresenteerde werk maakt ook gebruik van lijsten en registers uit Duitse archieven met betrekking tot de aanwezigheid en het overlijden van Franse krijgsgevangenen in het district Göppingen, die in het kader van het onderzoek zijn geraadpleegd.
Fotocredits
De foto's en iconografische documenten zijn afkomstig uit openbare en particuliere bronnen, waaronder:
– gemeentelijke en regionale archieven (Rechberghausen, Göppingen, Ludwigsburg),
– particuliere fondsen (Bestand Frau Wahl, Oberhausen),
– lokale documentairecollecties.
De fotografen en rechthebbenden worden vermeld in de originele projectdocumentatie (Angelika Taudte), conform de aanwijzingen van de auteurs van de presentatie.
Rencontre Réconciliation bedankt alle mensen, getuigen, archivarissen en instellingen die hebben bijgedragen aan dit herdenkingswerk.
Als deze verhalen overeenkomen met je eigen ervaringen of een reactie bij je oproepen, kun je ons schrijven of je eigen verhaal met ons delen .